Friday, July 8

శ్రీవిష్ణు సహస్రనామము (1-18)

1. విశ్వం విష్ణుర్వషట్కారో భూతభవ్య భవత్ ప్రభుః
భూతకృత్ భూతభృత్ భావో భూతాత్మా భూతభావనః

విశ్వం = విశ్వ - విశ్వమును, వం - వర్తింపచేయువాడు / నడిపించువాడు
వి+ష్ణుః = వి - విశేషముగా 3పాదములతో , ష్ణుః - వ్యాపించినవాడు.
వషట్కారః = ఐష్వర్యము, వీర్యము, యశస్సు, శ్రీ, ఙ్ఞానము, వైరాగ్యము అనే 6 ఎవనివద్ద ఉన్నవో అతనే వషట్కారుడు.
భూత + భవ్య + భవతాం + ప్రభుః = గడచిన, రానున్న, జరుగుచున్న కాలములకు ప్రభువు
భూతకృత్ = భూతములకు (ప్రాణులకు) వచ్చు ఉపద్రవములను చ్చేదించువాడు.
భూత + బృత్ = భూతములను (ప్రాణులను) భరించువాడు.
భావః = ప్రపంచమును ఉత్పాదింపచేయువాడు.
భూతాత్మా = భూ-భూమి యందు, త-వ్యాపించియున్న ఆత్మ / సర్వవ్యాపి
భూత భావనః = భూమియందు వ్యాపించిన కాంతి కలవాడు మరియు రక్షకుడు.

2. పూతాత్మా పరమాత్మాచా ముక్తానాం పరమాగతిః
అవ్యయః పురషః సాక్షీ క్షేత్రఙ్ఞో క్షరయేవచ

పూతాత్మా = పూత - పవిత్రులైన వారియొక్క, ఆత్మ - మనస్సు ఎవరివద్ద ఉండునో అతడే.
పరమాత్మా = పర - గొప్పదైన, మా - లక్ష్మీదేవి, ఆత్మా - కలవాడు, లక్ష్మీవంతుడు
ముక్తానాం పరమాగతిః = ముక్తులకు ఉత్తమమైన గమ్యస్థానమైనవాడు.
అవ్యయః = అవేః - సూర్యుని యొక్క , అయః - గమనము ఎవరివలనో అతను.
పురుషః = పుర్ - అందరికంటే ముందు, షః - నడచువాడు, నాయకుడిగా అందరిని నడిపించువాడు.
సాక్షీ = ప్రత్యక్షముగా చూచువాడు.
క్షేత్రఙ్ఞః = క్షేత్రము - భగవంతుడు ఉండు ప్రదేశము., ఙ్ఞః - తెలుసుకొన్నవాడు.
అక్షరః = క్షయము లేనివాడు.

3. యోగోయోగ విదాం నేతా ప్రధాన పురుషేశ్వరః
నారసింహ వపుః శ్రీమాన్ కేశవః పురుషోత్తమః

యోగః = యోగులచేత హృదయములందు ధ్యానింపబడువాడు
యోగ +విదాం + నేతా = యోగమనగా సమాధి, దానిని పొందినవారు యోగవిదులు(భక్తులు), వారిని "మొక్షం" అను ఫలమునకు చేర్చువాడు.
ప్రధాన పురుషేశ్వరః = ప్రధానమనగా ప్రకృతి, పురుషులనగా జీవులు, ఈ రెండింటికినీ ఈశ్వరుడైనవాడు.
నారసింహవపుః = నరుని యొక్క, సింహము యొక్క రూపము కలవాడు.
శ్రీమాన్ = లక్ష్మీదేవి కి ఆధారమైన వాడు / భర్త
కేశవః = కేశి అనే రాక్షసుడిని చంపినవాడు.
పురుషోత్తమః = పురుషులయందు ఉత్తముడు.

4. సర్వః శర్వః శివః స్థాణుః భూతాది ర్నిధి రవ్యః
సంభవో భావనో భర్తా ప్రభవః ప్రభురీశ్వరః

సర్వః = సర్వము వ్యాపించి ఉండటమువలన సర్వుడు
శర్వః = దుష్టులను శిక్షించువాడు
శివః = మంగళకరుడు
స్థాణుః = అణురూపంలో జగత్వ్యాపకమై ఉన్నవాడు.
భూతాది = భూతములకు కారణమైనవాడు.
నిధిః = నిధి వంటివాడు
అవ్యయః = సూర్యుని యందు నడచువాడు
సంభవః = గ్రహనక్షత్రములను వాని వాని గతులయందు ప్రవర్తింపచేయువాడు.
భావనః = భావ - అభిప్రాయము, నః - నడిపించువాడు, మనః ప్రేరకుడు
భర్తా = పోషించువాడు
ప్రభవః = జీవులను ఉద్ధరించువాడు
ప్రభుః = ప్ర - సర్వకార్యములందు, భుః - సమర్ధుడైనవాడు
ఈశ్వరః = శాసించు లక్షణము కలవాడు.

5. స్వయంభూ శ్శంభు రాదిత్యః పుష్కరాక్షో మహాస్వనః
అనాది నిధనో ధాతా విధాతా ధాతు రుత్తమః

స్వయంభూ = స్వయముగా అవతరించినవాడు
శంభుః = శం - ముఖమును, భుః - భావింపచేయువాడు
ఆదిత్యః = సూర్యుడు
పుష్కరాక్షో = కమలము వంటి కనులు కలవాడు
మహాస్వనః = ఘంభీరమైన కంఠధ్వని కలవాడు.
అనాది నిధనః = ఆది - ఆదియును, నిధనః = మరణము లేనివాడు
ధాతా = ధారణము చేయువాడు
విధాతా = వి - గరుడుడు, ధాతా = ఎవరికి వాహనమో అతను
ధాతురుత్తమః = ధాతుః - బ్రహ్మ కంటే, ఉత్తమః - ఉత్తమమైనవాడు

6. అప్రమేయో హృషీకేశః పద్మనాభో మరః ప్రభొః
విశ్వకర్మా మనుస్త్వష్టా స్థవిష్ఠః స్థవిరో ధ్రువః

అప్రమేయః = అన్ని అనికాని, ఇటువంటి గుణములు అని కాని కొలిచి చెప్పుటకు వీలులేని గుణములు కలవాడు
హృషీకేశః = తాను ఆనందభరితుడగుచూ, లక్ష్మీ, బ్రహ్మ, రుద్రులకు నియామకుడైనవాడు
పద్మనాభః = పద్మమును నాభి యందు కలవాడు
అమరప్రభుః = అమరుడైన మహాత్ముడు
విశ్వకర్మా = ఎవరివలన విశ్వము కర్మకలదిగా అగుచున్నదో
మనుః = ఙ్ఞానమే రూపముగా కలవాడు
త్వష్టా = తేజస్వరూపుడు
స్థవిస్ఠః = అన్నింటికంటే పెద్దవాడు
స్థవిరః = వృద్ధుడు
దృవః = స్థిరమైనవాడు

7. అగ్రాహ్యః శాశ్వతః కృష్ణో లోహితాక్షః ప్రతర్దనః
ప్రభూతః త్రిక కుబ్ధామ పవిత్రం మంగళం పరం

అగ్రా హ్యః = పూర్తిగా తెలుసుకొన వీలులేనివాడు
శాశ్వతః = ఎప్పుడూ ఒకేరూపం కలవాడు
కృష్ణః = అదుపులో పెట్టుట మొదలగు పనులచేత సకలలోకమును తనవైపు త్రిప్పువాడు
లోహితాక్షః = ఎర్రనైన కన్నులు కలవాడు
ప్రతర్దనః = శతృవులను శిక్షించువాడు
ప్రభూతః = ఊతః - గుణములచే వ్యాపించినవాడు, ప్రభు - సామర్ధ్యము కలిగినవాడు
త్రిక కుబ్ధామ = త్రిక - మూడు, కకుబ్ - దిక్కులు, ధామ - ఇల్లు గా కలవాడు
పవిత్రం = పవి - వజ్రాయుధం, త్రం - రక్షించువాడు
మంగళం = మంగళస్వరూపుడు
పరం = అన్ని ప్రానులకంటే ఉత్తమమైనవాడు

8. ఈశానః ప్రాణదః ప్రాణో జేష్ఠః శ్రేష్ఠః ప్రజాపతిః
హిరణ్యగర్భో భూగర్భః మాధవో మధుసూధనః

ఈశానః = లక్ష్మీదేవి కి సుఖము కలిగించువాడు
ప్రాణదః = ప్రాణములు ఇచ్చువాడు
ప్రాణః = ప్రకృష్టమైన చేష్ట కలవాడు
జేష్టః = గుణములచేతను, కాలముచేతను వృద్ధుడు
శ్రేష్టః = ప్రశస్తమైన వారిలో ప్రధముడు
ప్రజాపతిః = ప్రజలకు అధిపతి
హిరణ్యగర్భః = బ్రహ్మాండమును గర్భమునందు కలవాడు
భూగర్భః = భూమిని గర్భమునందు కలవాడు
మాధవః = మధువు యొక్క వంశానికి చెందినవాడు
మధుసూదనః = మధువు అను రాక్షసుడిని సంహరించినవాడు

9. ఈశ్వరో విక్రమీ ధన్వీ మేధావీ విక్రమః క్రమః
అనుత్తమో దురాధర్షః కృతఙ్ఞః కృతిరాత్మవాన్

ఈశ్వరః = ఈశ - ఈశ్వరుడు, బ్రహ్మ కంటే, వరః - శ్రేష్టుడు
విక్రమీ = విక్రమము కలవాడు
ధన్వీ = ధనువు కలవాడు
మేధావీ = తెలివి కలవాడు
విక్రమః = క్రము అంటే అడుగు వేయుత, విక్రమ అంటే పాద విక్షేపణం కలవాడు, వామనుడు
క్రమః = పదదేవత అను పేరు కలవాడు
అనుత్తమా = తనకంటే ఉత్తముడు లేనివాడు
దురాదర్షః = బయపెట్టుటకు వీలులేనివాడు
కృతఙ్ఞః = తనకు చేయబడు ఆరాధనలను తెలుసుకొను వాడు
కృతిః = ప్రయత్నరూపం కలిగి ఉండుట
ఆత్మవాన్ = నిత్యమూ ఆత్మ కలవాడు

10. సురేశః శరణం శర్మ విశ్వరేతా ప్రజాభవః
అహస్సం వత్సరో వ్యాలః ప్రత్యయః సర్వదర్శనః

సురేశః = సుర అంటే మంచి ప్రకాశం కలవారు సురులు, వారికి ఈశుడు సురేశుడు
శరణం = ఆస్రయం ఇచ్చువాడు
శర్మ = అశుభమును నశింపచేయువాడు
విశ్వరేతా = జగమునకు కారణభూతుడు
ప్రజాభవః = భగవత్భక్తులకు జన్మ లేకుండా చేయువాడు
అహః = మృత్యుంజయుడు
సంవత్సరః = ప్రతీ ప్రాణి హృదయమునందు అంతర్యామిగా నివసించువాడు
వ్యాలః = సతృవులను నివారించు సామర్ధ్యము కలవాడు
ప్రత్యయః = ఙ్ఞాన స్వరూపుడు
సర్వదర్శనః = అన్ని విషయములను చూచినవాడు

11. అజః సర్వేశ్వరః సిద్ధః సిద్ధి స్సర్వాది రచ్యుతః
వృషాకపి రమేయాత్మా సర్వయోగ వినిస్మృతః

అజః = జ - పుట్టుక, అ - లేనివాడు
సర్వేశ్వరః = అందరికి ఈశుడు
సిద్ధః = భక్త రక్షణకు సంసిద్దుడైనవాడు
సిద్దిః = నిరతిశయమైన రూపం కలిగినవాడు
సర్వాది = అన్నింటికీ కారణమగు వాడు
అచ్యుతః = నాశము లేనివాడు
వృషాకపిః = ధర్మము చేత దుఖమును దూరము చేయువాడు
అమేయాత్మా = పూర్తిగా తెలుసుకొనుట
సర్వయోగ = అన్ని యోగములు యెవరినుండి
వినిస్మృతః = ఆరంభమైనవో

12. వసుర్వసుమనాః సత్యః సమాత్మా సమ్మితః సమః
అమోఘః పుండరీకాక్షో వృషకర్మా వృషాకృతిః

వసుః = అంతటా నివసించువాడు
వసుమనాః = భక్తులు సంపర్పించు ధన, జల, ద్రవ్యములందు మనసు కలవాడు
సత్యః = సత్భావమును
సమాత్మా = లక్ష్మి యందు ఆత్మ కలవాడు, లక్ష్మీపతి
సమ్మితః = బాగుగా కొలవబడినవాడు
సమః = అన్ని రూపములయందు సమత్వము కలిగినవాడు
అమోఘః = జగత్తును సృష్టించడంలో సఫలుడు
పుండరీకాక్షః = పుండరీకము - పద్మము, అక్ష - కన్నులు
వృషకర్మా = ఎద్దులకు ముకుతాడు కట్టుట మొదలగు పనులు
[ నాగ్నజితి అను యువతిని వివాహమాడుటకై ఒకేసారి 7 ఎద్దులను లొంగతీసుకోవాల్సి వచినపుడు వాటినన్నింటికి ముకుతాడు వేసి ఆటకట్టించాడు. అలా వృషకర్ముడైనాడు ]
వృషాకృతిః = ఎద్దు ఆకృతి కలవాడు.

13. రుద్రో బహుశిరా బభ్రుః విశ్వయోనిః శుచిశ్రవాః
అమృతః శాశ్వతః స్థాణుః వరారోహో మహాతపాః

రుద్రః = భేరి మొదలగు వాద్యములకు శబ్దములనిచ్చువాడు
బహుశిరా = అధికమైన శిరస్సులు కలవాడు
బభ్రుః = జగత్తును భరించువాడు
విశ్వయోనిః = జగత్తే స్థానముగా కలవాడు
శుచిశ్రవాః = వినదగిన వానిని వినువాడు
అమృతః = అపరిమితమైన శాస్త్రము కలవాడు
శాశ్వతః = నిత్యుడు
స్థాణుః = అణువణువునా వ్యాపించి ఉన్నవాడు
వరారోహా = వర - గొప్ప, అరాణి - దోషములు కలవారు, హః - చంపువాడు
మహాతపాః = గొప్పదైన ఙ్ఞానము కలవాడు.

14. సర్వగః సర్వవిద్భానుః విష్వక్సేనో జనార్ధనః
వేదో వేద విదవ్యంగో వేదాంగో వేద విత్కవిః

సర్వగః = అన్ని విషయములు తెల్సినవాడు
సర్వవిద్ = సర్వమును పొందువాడు
భానుః = ప్రకాశించువాడు
విష్వక్సేనః = అన్ని దిక్కులకు సేనలను పంపువాడు
జనార్ధనః = జన - సముద్రంలో ఉండు ఒకజాతి రాక్షసులను సంహరించువాడు
వేదః = తెలియచేయువాడు
వేదవిత్ = వేదమును తెలుసుకొనినవాడు
అవ్యంగః = వి-గరుత్మంతుడు, అవి - గరుడునకు శతృవైన ఆదిశేషుడు, అంగః - అతనిమీద శరీరము కలవాడు. ఆదిశేషుడు
వేదాంగః = వేదాభిమానముగల దేవుళ్ళని అంగముగా కలవాడు
వేదవిత్ = వేదములను మత్సరూపమున బ్రహ్మదేవుడికి అందించినవాడు
కవిః = పొగడ దగినవాడు.

15. లోకధ్యక్షః సురాధ్య క్షో ధర్మాధ్యక్షః కృతాకృతః
చతురాత్మా చతుర్వ్యుహ శ్చతుర్ర్దంష్ట్ర శ్చతుర్భుజః

లోకధ్యక్షః = లోకములకు అధిపతి
సురాధ్యక్షః = సురులకు అధిపతి
ధర్మాధ్యక్షః = ధర్మమునకు అధిపతి
కృతాకృతః = కర్మ బంధము లేని ప్రదేశము ఎవని చేత సృష్టించబడునో అతను
చతురాత్మా = నేర్పుతో తిరుగువాడు
చతుర్వ్యుహః = వాసుదేవాది 4 సంఖ్యగల ఆత్మలు కలవాడు
చతుర్దంష్ట్రః = 4 కోరలు కలవాడు
చతుర్భుజః = 4 భుజములు కలవాడు

16. భ్రాజిష్ణుర్ భోజనం భోక్తా సహిష్ణు ర్జగదాదిజః
అనఘో విజయో జేతా విశ్వయోనిః పునర్వసుః

భ్రాజిష్ణుర్ = దీప్తిమంతుడు
భోజనం = అందరికి ఆధారభూతుడైనవాడు
భోక్తా = సమస్త పదార్ధములను భుజించువాడు
సహిష్ణుః = భక్తుల యొక్క అపరాధములు సహించువాడు
జగదాదిజః = జగమునకు మూలమైన చతుర్ముఖుడు ఎవని యందు పుట్టెనో అతను
అనఘః = పాపరహితుడు
విజయః = జయము కలవాడు
జేతః = జయమే శీలముగా కలవాడు
విశ్వయోనిః = ప్రపంచమునకు కారణభూతుడు
పునర్వశూః = మాటిమాటికి ద్రవ్యము ఎవరివలన వచ్చునో అతను

17. ఉపేంద్రో వామనః ప్రాంశు రమోఘః సుచిరూర్జితః
అతీంద్రః సంగ్రహః సర్గో ధృతాత్మా నియమో యమః

ఉపేంద్రః = ఇంద్రుని తమ్ముడు
వామనః = శతృనాశనం చేయువాడు
ప్రాంశుః = త్రివిక్రమ రూపంతో మిక్కిలి ఎత్తైనవాడు
అమోఘః = అమోఘమగు వాక్కు కలవాడు
శుచిః = శుద్ధమైనవాడు
ఊర్జితః = సారవంతమైన అన్నం కలవాడు
అతీంద్రః = ఇంద్రుడిని అతిక్రమించినవాడు
సంగ్రహః = భక్తులను సంగ్రహించినవాడు
సర్గః = సృష్టి చేయువాడు
ధ్రుతాత్మా = ధైర్యమైన మనస్సు కలవాడు
నియమః = నియంత్రణలోకి తెచ్చుకొనువాడు
యమః = నియమించువాడు

18. వేద్యో వైద్య సదా యోగి వీరహా మాధవో మధూః
అతీంద్రియో మహామాయో మహోత్సాహో మహాబలః

వేద్యః = తెలుసుకొనుదగినవాడు
వైధ్యః = భవసాగరములను తొలగించువాడు
సదాయోగి = కపిలాది రూపములతో ఎల్లపుడూ యోగాభ్యాసము చేయువాడు
వీరహ = వీ - విగతుడు, ఈర - వాయువు, హ - హరించువాడు
మాధవః = లక్ష్మిని కంపింప చేయువాడు
మధుః = సుఖరూపం కలిగినవాడు
అతీంద్రియః = ఇంద్రియములకు అతీతుడు
మహామాయో = లక్ష్మిని ప్రసాదించువాడు
మహోత్సాహః = జగత్తును సృష్టించుట మొదలగు వాని యందు ఉత్సాహము కలవాడు
మహాబలః = మహా బలశాలి

6 వినదగు నెవ్వరు చెప్పిన..:

రహ్మానుద్దీన్ షేక్ said...

కొన్ని అక్షరదోషాలు ఉన్నాయి, సరిదిద్దగలరు.

శ్లోకాల్లో ఇలాంటి తప్పులు లేకుండా చూడండి.
కుదిరితే ఆయా శ్లోకాల పఠనం వల్ల వచ్చే లాభాలు రాయండి

గాయత్రి said...

@ షేక్ గారు, ధన్యవాదములు, తప్పకుండా అక్షరదోషాలను సరిదిద్దుతాను.

Lakshmi Prasad said...

naaku internet eppudu vundadu ee slokalanu ccopy leda download chesukunee veelunda...

veelite ee sahayam cheyegalarani prardhana

గాయత్రి said...

ప్రసాద్ గారు, teluguthesis.com లో విష్ణుసహస్రనామం యొక్క ప్రతిపదార్ధం తెలిపే పుస్తకం ఉంది. మీరు దాన్ని డౌన్లోడ్ చేసుకుని, భద్రపరుచుకోండీ, ఇంటెర్నెట్ లేకపోయినా మీరు ఎప్పుడు కావలంటే అప్పుడు చదువుకోవచ్చు.

Gopireddy Jagadeesh said...

@ గాయత్రి గారు, చాలా ధన్యవాదములు.

kommana said...

గాయత్రిగారూ ! మీ కృషి ప్రసంసనీయం . మొత్తం pdf ఫార్మాట్ లో ఉంచితే సౌకర్యంగా ఉంటుంది .. మీరు చెప్పిన లింక్ teluguthesis . com లో నేను పత్తుకొలెకపొయాను. మళ్ళీ ప్రయత్నిస్తాను .. అసలు విషయానికి వస్తే మీ కృషిని ఒక app ఫారం లో అందుబాటులో వుంచడం సాధ్యమా . భగవద్గీత అలా ఉంది